| III. Merkez’in Geleceği Mülkiye’nin yedinci enstitüsünün daha ilk faaliyetinde gösterdiği bu büyük başarı, gelecek için iyimser olmamıza olanak veriyor. Ancak, bunun koşulu, rehavete kapılmadan disiplinli çalışmayı sürdürmek. Başarının süreğenleşmesi için, bu düzenli çalışma tarzının kökleşmiş bir gelenek haline gelmesi zorunlu. Bunun bilincinde olan Merkez yöneticileri, daha başlangıçtan itibaren, bazı biçimsel alışkanlıklar edinmeye çaba göstermişlerdir. Örneğin, seçildiği günden beri Merkez’in Yönetim Kurulu mutlaka her hafta perşembe günü saat 13.00’te yedek üyelerin de katılmasıyla toplanmaya ve çalışmalarını önceden belirlenmiş düzenli bir gündem içinde sürdürmeye özen göstermiştir. Şimdi Merkez’in önündeki en önemli görev, İstanbul toplantısının konuşmalarını, bildirilerini ve tartışma tutanaklarını yayımlamaktır. Bu yayın İngilizce ve Fransızca olmak üzere iki yabancı dilde gerçekleştirilebilirse, Merkez’in uluslararası boyutu giderek kanıtlanmış olur. Bu boyutun sürekli bir nitelik kazanması ise, uygulamada, Mülkiye’deki Merkez’in gerçek bir bölge merkezi işlevi görebilmesine bağlıdır. Bunun için ilk adım, insan haklarına bilimsel bir yaklaşım çerçevesinde, bölgeyi ilgilendiren belgelerin, adreslerin ve haberlerin düzenli bir biçimde toplanması ve yine bölge ülkelerine dağıtılmasıdır. Ancak Merkez, Türkiye’nin bir kuruluşudur ve öncelikle, içinde yaşadığı topluma hizmet etmek zorundadır. Uluslararası açılımın en çok Türkiye’ye yarar getireceği kuşkusuzdur. Ama doğrudan doğruya içinde yaşadığımız topluma yönelik çalışmalara girişmek de kaçınılmaz bir görevdir. Bu alanda yapılabilecek işler, sayılamayacak kadar çoktur. Yalnızca bir fikir verebilmek için, aşağıda, önem sırası gözetilmeden, ilk akla gelen bazı işler sıralanmıştır: 1. İnsan haklarının üniversite düzeyinde öğretimi için yeni elkitapları hazırlanmasına katkıda bulunmak; 2. İlk ve orta öğretimde kullanılan ders kitaplarını insan hakları ve barış ülküsü açısından gözden geçirmek ve önerilerde bulunmak; 3. Bazı meslek üyelerine (özellikle doktorlara, yargıçlara, avukatlara, polislere, subaylara, hapishane yöneticilerine, öğretmenlere, vb.) yönelik, özel insan hakları eğitim programları düzenlemek; 4. İnsan haklarıyla ilgili uluslararası belgeleri tanıtmak; 5. Türkiye’nin henüz imzalamadığı veya onaylamadığı, insan haklarıyla ilgili uluslararası antlaşmalara ülkemizin katılması için çalışmalar yapmak; 6. Türk mevzuatını sistematik olarak tarayarak, insan haklarıyla bağdaşmayan düzenlemelerin kaldırılması için uğraşmak; 7. Özel ilgi gerektiren bazı insan kümeleri (örneğin kadınlar, çocuklar, yaşlılar, sakatlar, tutuklular, azınlıklar, göçmenler, okuma yazma bilmeyenler vb.) hakkında ayrıntılı araştırmalar yapmak ve haklarının sağlanması için çaba harcamak; 8. Uluslararası barış ve işbirliği ülküsünü toplum içinde yaygınlaştırmak, yabancı düşmanlığı ile savaşmak; 9. İşkence, ırkçılık, soykırım gibi insanlığa karşı büyük suçları daha ilk belirtilerinde izlemek ve toplumu bunlara karşı uyanık tutmak; 10. İnsan yaşamına saygıyı ve felsefî, dinî vb. farklı düşüncelere karşı hoşgörüyü yaymak için basın ve yayın araçlarından yararlanmak; 11. Sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı, kirlenmemiş bir doğal ve kentsel çevreden yararlanma hakkı gibi, yeni insan haklarını tanıtmak ve benimsetmeye çalışmak; 12. Hem kendi hakları için cesaretle savaşmadan hem de başkalarının haklarına saygı göstermeden hak sahibi olunamayacağı bilincinin, küçük yaşlardan başlayarak tüm topluma aşılanması için çaba harcamak; vs. Görüldüğü gibi, Mülkiye’nin yedinci enstitüsünün önünde, alabildiğine geniş bir çalışma alanı uzanmaktadır. Başarılı olabilmek için, bu alanın içinde fazla dağılmamak, ne aceleciliğe ne de rehavete kapılmadan, düzenli bir çalışma alışkanlığı edinmek zorunludur. Başarı, hepimizin katkısını gerekli kılmaktadır. Bu yönde harcanacak çabalar, Mülkiye’de yüz yılı aşkın bir süredir gelişen insan haklarına saygı geleneğini daha da güçlendirmiş olacaktır. Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi İNSAN HAKLARI MERKEZİ Yönetmeliği (Resmi Gazete, 18 Aralık 1978) Madde 1 — Kuruluş: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde, Üniversiteler Kanunu uyarınca tüzel kişiliği bulunan "SBF İnsan Haklan Merkezi” adıyla bir Enstitü kurulmuştur. Madde 2 — Amaç: Merkez’in amacı uluslar arasında barış, işbirliği ve eşitlik ilkelerinin gerçekleştirilmesinde insan hakları ülküsünün taşıdığı önemi göz önünde tutarak, insan haklarına saygının Türkiye’de ve bölge ülkelerinde yaygınlaştırılması ve ülkemizde insan haklarının eksiksiz bir tüzel güvenceye kavuşturulması için çalışmaktır. Madde 3 — Çalışmalar: Bu amaçla, Merkez; a) Birleşmiş Milletler’in, ve başta UNESCO olmak üzere Uluslararası Çalışma Örgütü gibi bu örgüte bağlı kuruluşların, insan hakları alanındaki çalışmalarına katkıda bulunmaya çalışır; b) Türkiye’de ve bölgede, amacına uygun bulduğu bilim kurumlarıyla ve başka kuruluşlarla işbirliği yapar; c) Öğretim kurumlarının programlarında ve çeşitli çalışma alanlarındaki kuruluşların meslek kurallarında insan haklarına önem verilmesine çalışır; ç) İnsan hakları konusunda, ulusal ve uluslararası düzeyde, bilimsel ve tanıtıcı toplantılar düzenler; d) İnsan hakları konusunda araştırmalar ve yayınlar yapar, bu alandaki çalışma ve yayınları destekler; e) İnsan haklarına saygının geliştirilmesi için çeşitli sanat ve kültür çevreleriyle işbirliği yapar. Madde 4 — Üyelik, Üyeliğin Düşmesi ve Üyelikten Çıkarma: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nin bütün öğretim üye ve yardımcıları, isterlerse Merkez’e üye olabilirler. Bunun için, üyelik isteklerini yazı ile belirtmeleri yeterlidir. Merkez’in çalışma alanına giren konularda çalışan tüm öğretim üye ve yardımcıları ile bilgi, uzmanlık veya yayınlarıyla tanınmış olanlar, Yönetim Kurulu kararıyla üyeliğe kabul edilebilirler. Üyelik bildirimlerini çağrılara karşın yenilemeyenlerin üyeliğinin düştüğüne Yönetim Kurulu karar verebilir. İnsan hakları ülküsüne açıkça ters düşen bir davranışta bulunanlar üyelikten çıkarılır. Bunun için, Genel Kurul’un üye tam sayısının salt çoğunluğuyla karar vermesi zorunludur. Ancak, bu karara dek, Yönetim Kurulu ilgilinin üyelik haklarını askıya alabilir. Madde 5 — Organlar: Merkez’in organları şunlardır: a) Genel Kurul; b) Yönetim Kurulu; c) Başkan. Madde 6 — Genel Kurul: Genel Kurul, Merkez’in bütün üyelerinden oluşur. Genel Kurul, her yıl Ekim ayı içinde, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde toplanır. Toplantı yetersayısı, üye tamsayısının salt çoğunluğudur. İlk toplantıda yetersayı sağlanamazsa, en geç bir hafta içinde çoğunluk aranmaksızın toplantı yapılır. Genel Kurul’da kararlar, katılanların salt çoğunluğuyla alınır. Genel Kurul, Yönetim Kurulu kararıyla veya üye tamsayısının üçte birinin yazılı isteğiyle olağanüstü toplantıya çağrılabilir. Olağanüstü toplantıda Genel Kurul olağan yetkilerinin tümüne sahiptir. Madde 7 — Genel Kurul’un Görevleri: Genel Kurul: a) Yönetim Kurulu’nu seçer; b) Yönetim Kurulu’nun çalışmalarını gözden geçirir, gelecekteki çalışmaları için yol gösterir; c) Merkez’in bütçesini onaylar; ç) Yönetim Kurulu’nca sunulacak diğer işler ve üyelerce yapılacak öneriler hakkında karar verir. Madde 8 — Yönetim Kurulu: Yönetim Kurulu, Genel Kurulca seçilen yedi asıl ve üç yedek üyeden oluşur. Olağan görev süresi üç yıldır. Boşalan asıl üyelikler, aldıkları oylara göre yedek üyelerce doldurulur. Üye sayısı Genel Kurul’da yapılacak ara seçimlerle tamamlanır. Ara seçimlerde seçilenler de Yönetim Kurulu’nun tümüyle yenilenirler. Eski üyeler yeniden seçilebilir. Yönetim Kurulu toplantılarına katılamayan asıl üyeler yerine yedekler çağrılır. Toplantı yeter sayısı dört kişidir. Oyların eşit bölünmesi halinde, başkanın bulunduğu taraf ağır basar. Madde 9 — Yönetim Kurulu’nun Görevleri: Yönetim Kurulu, ilk toplantısında, kendi içinden bir Başkan, bir Başkan Yardımcısı, bir Yazman ve bir Sayman seçer. Yönetim Kurulu: a) Merkez’in amacının gerçekleşmesi için, Yönetmelik’te belirtilen ve Genel Kurulca öngörülen çalışmaları yapar; b) Yıllık çalışma raporunu ve bütçeyi Genel Kurul’un onayına sunar; c) Başkan’ın veya öteki üyelerinin sunacağı işleri karara bağlar. Madde 10 — Başkan: Başkan, Yönetim Kurulunca, kendi içinden seçilir. Görev süresi, Yönetim Kurulu’nun görev süresine bağlıdır. İki dönem üst üste seçilen Başkan, aradan bir dönem geçmedikçe yeniden seçilemez. Madde 11 — Başkan’ın Görevleri: Başkan : a) Genel Kurul ve Yönetim Kurulu kararlarını uygular; b) Yönetmelikte belirtilen amaç ve çalışmaların gerçekleşmesi için gerekli temas ve hazırlıkları yapar ve yaptırır; c) Merkez’in temsil ve yönetimi ile ilgili öteki işleri yapar. Başkan’ın yokluğunda, görevlerini Başkan Yardımcısı yerine getirir. Madde 12 — Sekreterlik: Merkez çalışmalarına yardımcı olmak, yazışma, kitaplık ve dokümantasyon işlerini yürütmek üzere Başkan’a bağlı bir sekreterlik kurulur. Burada görevlendirilecek elemanların nitelikleri ve görevlendirme yöntemleri Yönetim Kurulunca saptanır. Madde 13 — Gelir Kaynakları: Merkez’in gelir kaynakları : a) Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Bütçesinden sağlanacak ödenekler; b) Bakanlıklar, yerli ve yabancı resmi kuruluşlar, uluslararası örgütler, özel hukuk tüzel ve gerçek kişilerinin yapacakları her türlü yardım, bağış ve vasiyetler; c) Merkez çalışmalarından elde edilecek gelirlerdir. Madde 14 — Ödemeler: Sekreterlik giderleri Merkez Bütçesinden karşılanır. Merkezce düzenlenecek araştırmalar, seminerler, konferanslar ile yayınlanacak telif, çeviri ve derleme niteliğindeki yapıtlar için, Yönetim Kurulu kararıyla ücret ödenebilir. Merkez amaç ve çalışmalarının gerçekleşmesi için yapılacak yolculukların giderleri, Yönetim Kurulu kararıyla, Merkez Bütçesinden karşılanabilir. Madde 15 — Mali Yıl: Merkez’in hesap yılı, bütçe yılıdır. Geçici Madde, İlk Genel Kurul: Bu Yönetmeliğin Resmi Gazete’de yayımını izleyen onbeş gün içinde, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dekanı Genel Kurul’u toplantıya çağırır. Toplantı çağrısı Fakülte’nin öğretim üye ve yardımcılarının tümüne gönderilir. Madde 16 — Yürürlük: Bu yönetmelik yayımı gününde yürürlüğe girer. [*] 1978 yılında AÜ SBF Dergisi’nin 33. cildinin üçüncü sayısında yayımlanan bu yazıyı kimi biçimsel düzeltmelerle iki bölüm halinde yayımlıyoruz. [**] Diplomasi Şubesi, 1964. | 