Mülteci, vatandaşı olduğu, vatansızsa son ikamet ettiği ülkede etkili ve adil bir devlet korumasına erişemediği için başka bir ülke toprağına vararak burada korunma talep eden ve/veya bu talebi olumlu sonuçlanan kişidir. Mülteci ifadesi hem bir hukukî statüyü hem de fiilî iltica halini kapsayacak şekilde kullanılmaktadır. 1951 tarihli Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi, mültecinin ne olduğunu ve hangi koşullar altında kişinin hukuki statü anlamında mülteci olarak tanınabileceğini açıklamaktadır:[1] Hukuki bir statü olarak mültecilik kişinin bulunduğu ülke topraklarında korunma talep etmesini ve resmi olarak bu statü altında tanımlanmasını ifade eder. Fiilî mültecilik hali ise ülke toprakları dışında bir ülkede bulunma ve bu devletin korumasına ihtiyaç duyma hallerinin bir arada bulunduğu durumları kapsamaktadır ve sığınma ihtiyacını referans almaktadır.

Sığınmacı, üzerinde bulunduğu ülke topraklarında sığınma arama amacıyla, iltica başvurusunu resmi kanallar aracılığıyla yapmış ancak başvurusu henüz sonuçlanmamış kişidir. Bir sığınma başvurusunun sonuçlanması için, mülteci statüsünün gereklerinin karşılanıp karşılanmadığına ilişkin bir değerlendirme yapılır ve başvurusu olumlu değerlendirilen kişinin hukuki statüsü mülteci olarak belirlenir. Türk hukukunda sığınmacı ifadesi yer almamakta, prosedürel olarak aynı aşamada bulunan kişiler başvuru sahibi olarak tanımlanmaktadır. Ancak iltica başvurusunun olumlu sonuçlanması ile tanınan statüler, uluslararası hukuktakinden farklıdır. Türk hukukunda, Avrupa Konseyi’ne üye olmayan devletlerden gelen sığınmacılar şartlı mülteci, Avrupa Konseyi’ne üye ülkelerden gelenler ise mülteci olarak tanınmaktadır.[2]

[¨] Uluslararası İlişkiler, 2017.

[1] Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (1951), Mültecilerin Hukuki Statüsüne İlişkin Cenevre Sözleşmesi, https://www.refworld.org/legal/agreements/unga/1951/en/39821, [Erişim Tarihi, Mart 2025].

[2] Kavramlar üzerine ayrıntılı bir inceleme için bakınız Aynur Yılmaz (2024) Yabancı İnsan Ticareti Mağdurlarının Tespiti ve Korunmasına İlişkin Ulusal Mekanizmaların Uluslararası Koruma Rejimi ile Uyumu ve Etkinliğinin İncelenmesi, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara: Ankara Üniversitesi SBE.