Cinsiyetin anaakımlaştırılması kavramı, "Her yerde sen, her şeyde sen” dizeleriyle özetlenebilir. Kavram ilk olarak 1995 yılında Birleşmiş Milletler (BM) IV. Dünya Kadın Konferansı’nın deklarasyon metninde yer almıştır. Deklarasyonda toplumsal cinsiyetin tüm politika ve programlarda anaakımlaştırılması için aktif ve görünür bir politika izlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Bununla birlikte kavramın fikri kökeni, 1970’lerin feminist hareketine dayandırılmaktadır.

Cinsiyetin anaakımlaştırılması, yeniden düzenleme, geliştirme, iyileştirme de dâhil tüm politika süreçlerinin cinsiyet gözetilerek gerçekleştirilmesi anlamına gelmektedir. Bu bakış açısıyla cinsiyet eşitliğinin tüm düzeylerde, politika yapım süreçlerinin her aşamasında tüm aktörler tarafından hesaba katılması amaçlanmaktadır. Cinsiyetin anaakımlaştırılması, toplumdaki cinsiyet eşitsizliğine daha etkili yanıt verilebilmesinin, mevcut eşitsizliklerin tespit edilerek ilave tedbirler alınabilmesinin önünü açmaktadır. Herhangi bir konuda yapılacak düzenlemelerin, atılacak adımların toplumsal cinsiyete ilişkin sonuçlarının hesaba katılacağı etki değerlendirme süreçleri ve ilgili aktörlerin sürecin bir parçası haline getirilmesi anaakımlaştırma açısından kritiktir. Bunların yanı sıra anaakımlaştırma, kadın ve erkek arasında eşitsizliğin daha fazla görüldüğü istihdam gibi alanların ötesine geçilerek toplumsal cinsiyet eşitliği çabalarının kapsamının genişlemesini sağlayan bir etki yaratmaktadır.

Günümüzde cinsiyetin anaakımlaştırılması Avrupa Konseyi Cinsiyet Eşitliği Stratejisi’nin stratejik amaçlarından biridir. Ayrıca, Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma’nın 8. maddesinde Avrupa Birliği’nin tüm faaliyetlerinde, erkekler ile kadınlar arasındaki eşitsizliği gidermek ve eşitliği desteklemek için çaba gösterileceğinden bahisle cinsiyetin anaakımlaştırılması desteklenmektedir. Avrupa Birliği’nin çıkardığı kadın ve erkeğe eşit muameleye ilişkin direktiflerin bazılarında ayrı maddeler yer bulması cinsiyetin anaakımlaştırılmasının hukuksal bir zemin kazandığını göstermektedir.

Deneyimler, cinsiyetin anaakımlaştırılabilmesi için hem siyasi iradenin hem de hukuksal olarak bağlayıcı düzenlemelerin hayata geçirilmesine yönelik girişimlerin ortaya çıkmasının önem taşıdığını göstermektedir.

[¨] Uluslararası İlişkiler, 2007.

[1] United Nations (1995) Report of the Fourth World Conference on Women, https://www.un.org/womenwatch/daw/beijing/pdf/Beijing%20full%20report%20E.pdf, [Erişim Tarihi, Ekim 2024].

[2] Sylvia Walby (2005) "Introduction: Comparative Gender Mainstreaming in a Global Era”, International Feminist Journal of Politics, 7(4): 453-470, s. 454.

[3] Council of Europe (2024) "Gender Mainstreaming at the Council of Europe”, Gender Equality, https://www.coe.int/en/web/genderequality/gender-mainstreaming#:~:text=Gender%20mainstreaming%20is%20an%20approach,mainstreaming%20from%20the%201990's%20onwards, [Erişim Tarihi, Ekim 2024].

[4] European Institute for Gender Equality (2024) "Gender mainstreaming”, https://eige.europa.eu/gender-mainstreaming?language_content_entity=en, [Erişim Tarihi, Ekim 2024].

[5] Mieke Verloo (1999) "Gender Mainstreaming: Practice And Prospects”, Council of Europe-Mainstreaming: a Step into the 21st Century başlıklı konferans sunumu, https://rm.coe.int/1680596141, [Erişim Tarihi, Ekim 2024], s. 3.

[6] Walby, a.g.m., s. 456.

[7] Council of Europe (2024) "Council of Europe Gender Equality Strategy 2024-2029”, https://rm.coe.int/prems-073024-gbr-2573-gender-equality-strategy-2024-29-txt-web-a5-2756/1680afc66a, [Erişim Tarihi, Ekim 2024].

[8] TC Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı (2024) "Avrupa Birliği Antlaşması ve Avrupa Birliği’nin İşleyişi Hakkında Antlaşma”, https://www.ab.gov.tr/files/pub/antlasmalar.pdf, [Erişim Tarihi, Ekim 2024].